1990-95 – Pamiętam

26 marzec 1990

Przeznaczona dla KC KPZR notatka kierownika Wydziału Międzynarodowego KC KPZR Walentina Falina na temat propozycji strony polskiej organizacji obchodów rocznicy zbrodni katyńskiej podpowiada, aby „w celu wzmocnienia jego pozycji w społeczeństwie [polskim] przekazać prezydentowi Wojciechowi Jaruzelskiemu kopie dokumentów pośrednio potwierdzających udział organów NKWD w zagładzie oficerów polskich w Katyniu”. A także z sugeruje zastąpienia na pomniku w Katyniu tekstu „Ofiarom faszyzmu – oficerom polskim rozstrzelanym przez hitlerowców w l941 r. „ słowami „Polskim oficerom poległym w Katyniu„ , bez wskazywania daty….”

 

23 czerwiec 1990

Szef KGB USRS gen. Nikołaj Gołuszko przekazał Polakom listę 4031 nazwisk Oficerów polskich wywiezionych ze Starobielska do dyspozycji NKWD w Charkowie.

 

23 czerwiec 1990

W numerze 120 „Kurier Podlaski” informuje o wydaniu przez pocztę Wysp Marshalla znaczka o nominale 25 centów, na którym widnieje polski oficer w grobie, owinięty w płaszcz i związany sznurem, U góry angielski napis „Katyn. Forest Massacre 1940”

 

4 lipiec 1990

„Na wieść o tym, że w Charkowie ma być jakaś ekshumacja ponownie wystosowano pismo do prokuratora generalnego ZSRR Aleksandra Suchariewa z wnioskiem o dopuszczenie strony polskiej do planowanej ekshumacji – napisze kilkanaście lat później ówczesny zastępca prokuratora generalnego RP Stefan Śnieżko. I przypomni, że pismo do Suchariewa ”pozostało bez odpowiedzi”.

 

19 lipiec 1990

Podczas spotkania Stefana Śnieżki z Gienadijem Korzewnikowem, prokuratorem obwodowym w Charkowie potwierdzona zostaje zgoda na udział polskich prokuratorów i biegłych w zaplanowanej na wrzesień ekshumacji…

 

8 wrzesień 1990

Oskarżaniu Polski o wymordowanie 60.000 żołnierzy Czerwonej Armii w utworzonych przez Marszalka Piłsudskiego obozach koncentracyjnych w roku 1920 towarzyszyły publikacje – jak w „Izwiestiach”- z pytaniami: A może polski rząd nie chce pójść za przykładem naszego rządu i nie zdobędzie się  na powiedzenie o tym, że  liczba ofiar (jeńców rosyjskich w polskiej niewoli 1920 roku) jest znacznie większa niż w Katyniu ?

 

13 wrzesień 1990

Prokuratura generalna RP otrzymuje z Charkowa wiadomość, że wrześniowa ekshumacja będzie trwała …dwa dni. „Informacja o ograniczonych planach ekshumacyjnych strony sowieckiej dotarła do Rodzin Katyński i innych organizacji, które zaczęły nadsyłać na moje ręce wyrazy oburzenia. Sytuacja stała się bardzo nieprzyjemna – wspomina Stefan Śnieżko.

 

3 listopad 1990

Ponurą mistyfikacją  nazwano rozporządzenie podpisane tego dnia przez prezydenta Michaiła Gorbaczowa z poleceniem dla Akademii Nauk ZSRR, Prokuratury ZSRR, Ministerstwa Obrony ZSRR, Komitetu Bezpieczeństwa Państwowego ZSRR aby wspólnie z innymi instytucjami i organizacjami przeprowadzić do 1 kwietnia 1991, prace badawcze celem ujawnienia materiałów archiwalnych, dotyczących wydarzeń i faktów z historii sowiecko – polskich stosunków dwustronnych, w wyniku których straty poniosła strona sowiecka. Dane te wykorzystać – zalecał prezydent Gorbaczow –w rozmowach ze stroną polską o problematyce „ białych plam”.

25 lipiec 1991

Rozpoczęcie prac ekshumacyjnych w charkowskim Parku Leśnym. Już pierwszego dnia prac udaje się wydobyć metalowy guzik mundurowy z orłem.

29 lipiec 1991

Na jednym ze stanowisk w Parku Leśnym w Charkowie wydobyto blaszany emaliowany biały trojak z widocznym na pokrywce napisem „Made in Poland”, naramiennik kapitański, polskie wojskowe buty z długimi cholewami, pionek szachownicy wyrzeźbiony ręcznie w drewnie ( w obozie ? ), inne polskie akcesoria, a nieco dalej wykopano dobytek jeńców, przywieziony po egzekucji z więzienia i palony nad dołem: okucia i zamki od walizek, klucze, polskie monety o różnym nominale, medalik, maszynki do golenia, szkło okularowe, gwizdek oficerski, klamry od oficerskich pasów głównych , miniaturkę medalu pamiątkowego za wojnę 1918 – 1921, spinki do mankietów, porcelanowy flakonik ze znakiem wytwórni w Ćmielowie …

 

30 lipiec 1991

Do poprzednio odkrytych przedmiotów dochodzą trzy m.in: polskie monety, prostokątne lusterko, portfelik, medalik z wizerunkiem świętych i kompletnym łańcuszkiem, fragment garnizonowej rogatywki, fragment ostrogi, manierka, portmonetka z odznaką Sodalicji Mariańskiej, piórem kreślarskim i monetami zegarek na rękę z napisem „Za wytrwałość i dyplom – matka. 28. . 34 r. „ oraz kości przynajmniej dziesięciu ofiar.

 

31 lipiec 1991

Oprócz ośmiu czaszek, w tym jednej z dobrze widoczną raną postrzałową, odnalezionych zostaje mnóstwo różnych przedmiotów, a także fragment odcinka pocztowego z nazwiskiem odbiorcy – jak się okaże jeńca obozu w Starobielsku – Czesława Solki.

 

3 sierpień 1991

Na jednym ze stanowisk – wśród męskich szkieletów – odnaleziony zostaje damski pantofel, ale na drugi trzeba będzie poczekać do 5 sierpnia…

 

6 sierpień 1991

Po podsumowaniu wyników pracy w wykopie XXII okazuje się, że znaleziono tam 74 czaszki oraz drugi szkielet kobiecy, pantofle nieco większe od wydobytych wcześniej, brązowy grzebyk szylkretowy do upinania włosów oraz drobne guziczki od damskiej bluzki jak również guziki bieliźniane.

 

10 sierpień 1991

W miejscu ekshumacji, w strugach wielkiej ulewy, po uroczystej wojskowej Mszy Świętej polowej zostają złożone w grobie skrzynie z kośćmi i czaszkami odnalezionych ofiar. Nad grobem staje 5 – metrowy krzyż z ryngrafem Matki Boskiej Częstochowskiej – na wzór Krzyża Katyńskiego – oraz pojawia się tablica z napisem „ Pamięci 3921 generałów i oficerów Wojska Polskiego więźniów Starobielska zamordowanych wiosną 1940 roku przez NKWD i tu pochowanych. Rodacy. Charków 10.08.1991.

 

15 sierpień 1991

O godzinie 11.20 w prawdopodobnym miejscu pochówku polskich oficerów  na południe od wsi Jamok pod Miednoje  natrafiono na guzik z orłem z munduru policyjnego, a następnie na część czapki.  

 

15 sierpień 1991

Już w pierwszym dniu prac badawczo – ekshumacyjnych w Miednoje, gdzie w kwietniu i maju 1940 roku dowożono zwłoki polskich jeńców z obozu ostaszkowskiego, wcześniej mordowanych w siedzibie NKWD w Twerze, łyżka koparki natrafia na polskie policyjne mundury, spodnie, kalesony, buty saperki, co oznacza odnalezienie grobu masowego.

 

17 sierpień 1991

Na terenie ekshumacji, prostokąta o wymiarach mniej więcej 80 x 120 metrów, (wygrodzonego z obszaru leśnego, zajętego przez dacze KGB) wydobywa się coraz więcej mundurów, guzików z orłem, kości i czaszek, a eksperci natrafiają nawet na całe zwłoki w pełnym umundurowaniu.

„Tego, co zobaczyliśmy nie da się opowiedzieć ani opisać – będzie wspominał jeden z członków ekipy ekshumacyjnej, płk Zdzisław Sawicki. – Naszym oczom odsłaniały się kompletne, zmumifikowane ciała mężczyzn ubranych w mundury. To było niesamowite. Wyciągaliśmy ciała kolejno, tak, aby nic nie uszkodzić. Każde zwłoki przenosiliśmy na drewnianych nosiłkach, układaliśmy na ziemi, rozpinaliśmy mundury, przeszukiwaliśmy kieszenie […] Jeśli chodzi o przedmioty osobistego użytku, to w przeciwieństwie do tego, co znaleziono w Charkowie, tu byliśmy zaskoczeni, ofiary miały w kieszeniach tylko zwinięty w kostkę ręcznik i kawałek mydła, niektórzy okulary, grzebień lub cygarniczkę. Nie było pasów przy mundurach. To ogromne ubóstwo, ograniczenie przedmiotów osobistego użytku do tak niezbędnego minimum, potwierdzało relacje o wyjątkowo surowym traktowaniu jeńców z Ostaszkowa…”

 

20 sierpień 1991

„Wydobyto dzisiaj sporo ciekawych przedmiotów – pod ta datą pisze w diariuszu Jędrzej Tucholski, wspominając: zwitek przedwojennej bibułki do papierosów „Herbewo”, złotą obrączkę z inicjałami „MB” i datą 5.1.1919, gruby plik dokumentów policjanta Lucjana Rajcherta, zawinięty w gazety m.in.” „Proletarskuju Prawdu” z 2 IV 1940 r, modlitewnik 70×50 mm w skórzanej oprawie o złoconych brzegach stroniczek, odznakę Straży Granicznej, dwa pudełka z zapałkami, dobrze zachowaną koszulę, drewnianą łyżkę, najprawdopodobniej wystruganą w obozie…

 

 

23 sierpień 1991

Po wykonaniu obliczeń okazuje się, że na wszystkich stanowiskach sondażowo- ekshumacyjnych wydobyto łącznie 180 czaszek, a wśród odkopanych są: m. in dokumenty : Henryka Szwana, Marcina Świderskiego, Jana Sobczaka i Józefa Staszczyka.+

 

26 sierpień 1991

W jednym z dołów stwierdzono 15-20 warstw zwłok, wydobyto 230-240 czaszek oraz ponad 200 par butów. Podczas przeglądania dokumentów, znalezionych w kieszeni munduru Lucjana Rajcherta odnajduje Jędrzej Tucholski 80 nazwisk: jednego policjanta z Krakowa, a pozostali to Ślązacy.

 

28 sierpień 1991

Oprócz odznak Policji Państwowej, polskich monet, i jednej złotej monety, pionków do gry w szachy, mydła do golenia odnaleziona zostaje niewielka świeczka. „Zanieśliśmy ją do wykopu i tam zapalona zapłonęła od razu jasnym płomieniem – wspomina w diariuszu Jędrzej Tucholski. – Pomodliliśmy się za umarłych, zaśpiewaliśmy „ Śpij kolego w ciemnym grobie…” Byliśmy wszyscy bardzo wzruszeni.”

 

29 sierpnia 1991

W ostatnim dniu ekshumacji, po oficjalnym zakończeniu pracy, na stanowisku nr XXX ( po zrolowaniu stojącego w tym miejscu namiotu ) udaje się odnaleźć kości i mundury policyjne.

 

30 sierpień 1991.

Na terenie objętym ekshumacją w Miednioje, nad wykopem nr 1  wkopano wielki krzyż drewniany, przywieziony z kraju przez Stefana Melaka – prezesa Komitetu Katyńskiego.

 

30 sierpień 1991

Na terenie objętym ekshumacją w Miednoje, nad wykopem nr 1  wkopano wielki krzyż drewniany, przywieziony z kraju przez Stefana Melaka – prezesa Komitetu Katyńskiego.

 

15 wrzesień 1991

Tego dnia na zewnętrznej ścianie kościoła im. Matki Boskiej Częstochowskiej w Sosnowcu – Kazimierzu odsłonięto tablicę, która przypomina nazwiska kilkunastu oficerów z Kazimierza Górniczego, w roku 1940 zamordowanych przez NKWD.

 

21 listopad 1991

Zaplanowane na ten dzień zakończenie dwudniowych prac przygotowawczych i częściowej ekshumacji w Katyniu przeciągnęło się do sześćdziesięciu godzin i pozwoliło –po wykonaniu 20 wykopów – odnaleźć dwie czaszki, drobne części kostne, części polskiego umundurowania i manierkę.

16  listopad 1992 

W Katyniu zakończyła trwające pięć dni pomiary grupa polskich topografów wojskowych, a ich pobyt pozwolił na wykonanie m.in. mapy terenu planowanego cmentarza i stołu plastycznego

 

21 listopad 1992 

W Miednoje zakończyła trzeci dzień pracy grupa polskich topografów wojskowych wykonując takie same pomiary jak w Katyniu.

29 czerwiec 1993

W wyremontowanych kazamatach fortu „Sadyba”, zlokalizowanego w Warszawie na ulicy Powsińskiej 13 uroczyście otwarto  Muzeum Katyńskie jako Oddział Muzeum Wojska Polskiego. Z fotografiami i dokumentami udostępnionymi przez rodziny katyńskie w pięciu salach ekspozycyjnych sąsiadują najciekawsze z kilku tysięcy przedmiotów i dokumentów odnalezionych czasie ekshumacji w Katyniu, Charkowie i Miednoje.

 

3 lipiec 1993

W Gdyni – Pogórzu, na dotychczasowej ulicy Puckiej rozwieszono tablice informujące o zmianie jej nazwy na ulicę Kontradmirała Xawerego Czernickiego

 

2 sierpień 1993.

Komisja ekspertów Naczelnej Prokuratury Wojskowej Federacji Rosyjskiej w sprawie karnej NR 159 (… ) zanie odpowiadający wymogom nauki a orzeczenie – za nie odpowiadające prawdzie” uznała ‘komunikat komisji specjalnej..” pod przewodnictwem Nikołaja Burdenki.

 

25 sierpień 1993

Prostitie („Wybaczcie”) powiedział prezydent Rosji- Borys Jelcyn po złożeniu wieńca pod pomnikiem katyńskim na cmentarzu Powązkowskim.

 

2 wrzesień 1993

Minister Sprawiedliwości RP Jan Piątkowski powiadomił opinię publiczną o rozpoczęciu niezależnego polskiego śledztwa w sprawie zbrodni katyńskiej. W myśl oświadczenia ministra Piątkowskiego Polska wystąpiłaby do władz federacji Rosyjskiej o ekstradycję żyjących zbrodniarzy.

 

15 wrzesień 1993.

Prezes Instytutu Katyńskiego w Polsce – Adam Macedoński jednym z autorów listu do ministra Piątkowskiego jako „wniosek obywatelski” o rozszerzenie śledztwa katyńskiego na inne zbrodnie ludobójstwa popełnione na narodzie polskim przez Związek Radziecki od 17.IX.1939 – 31.XII.1956.

6 wrzesień 1994

Pierwsze godziny badań, prowadzonych w charkowskim Parku Leśnym przez polską ekipę archeologiczno – kartograficzno – geodezyjną, kierowaną przez prof. dr hab. Andrzeja Kolę z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu.

 

6 wrzesień 1994

W Lesie Katyńskim, na terenie tzw. Memoriału, zaczyna pracę polska ekipa badawcza, z zadaniem odnalezienia mogił na cmentarzu, założonym w 1943 roku przez Niemców i Komisję Techniczną PCK, sprawdzenia, czy są tam zwłoki polskich oficerów oraz odnalezienia wszystkich dołów śmierci 1 – 8.

 

7 wrzesień 1994

Początek badań sondażowo – topograficznych w Miednoje k. Tweru, w rejonie mogił zbiorowych wygrodzonej części ośrodka wypoczynkowego FSK.

 

9 wrzesień 1994

Odnalezienie śladów prowadzącej od bramy Parku Leśnego dziesięciocentymetrowej warstwy żużla, czyli tzw. „czarnej drogi”, którą – po egzekucji w więzieniu wewnętrznym NKWD w Charkowie – pod „doły śmierci” wwożono zwłoki zgładzonych oficerów.

 

10 wrzesień 1994

W Miednoje łyżka koparki natrafia na szczątki ludzkie z licznymi elementami umundurowania policyjnego, które po wydobyciu są opisywane, fotografowane i umieszczane w worku foliowym i chowane w tym samym miejscu. a wartościowe przedmioty trafiają do depozytu.

 

11 wrzesień 1994

W Lesie Katyńskim udaje się natrafić na pierwsze zwłoki polskich oficerów w umundurowaniu, wskazującym na przeszukiwanie kieszeni i wyciąganie stamtąd ich zawartości.

 

14 wrzesień 1994

W Charkowie stwierdzono warstwę szkieletów w na głębokości 160 – 270 cm oraz natrafiono na guzik wojskowy z blachy, z orłem w koronie.

 

14 września 1994

W Miednoje, w odkrywce oznaczonej numerem XVI/ 88, odnalezione zostają szczątki udzkie, odziane

w polskie umundurowanie policyjne, przykryte 30. centymetrową warstwą sukiennych płaszczy policyjnych, wśród których znajdował się płaszcz wojskowy koloru khaki z dużymi wypukłymi guzikami ze srebrzystego metalu z orłem w koronie…

 

19 września 1994

Odkrycie w Miednoje jamy wypełnionej dużą ilością wyposażenia policyjnego, wojskowego oraz osobistego użytku o polskim pochodzeniu.

 

20 wrzesień 1994

W wykopie 1 w charkowskim Parku Leśnym odnalezione zostają liczne fragmenty polskich ubiorów wojskowych z guzikami oraz całych, bezładnie leżących szkieletów, fragment polskich butów , osiem guzików wojskowych z orłem w koronie, w tym trzy zlepione z resztkami tkanin.

 

21 wrzesień 1994

W Charkowie odsłonięto trzy warstwy ciał z przestrzelinami od tyłu przez potylicę, wydobyto szereg szczątków umundurowania polskiego, w tym fragment czapki oraz munduru z odznaką Centrum Wyszkolenia Kawalerii w Grudziądzu.

 

22 wrzesień 1994

Ostatni dzień pracy polskiej ekipy w Lesie Katyńskim, gdzie częściowo zlokalizowano doły śmierci, a nawet mogiły cmentarza PCK z 1943 roku. W kilku miejscach – obok kości i szkieletów ludzkich – zostały znalezione m.in. elementy umundurowania, furażerki, rogatywki polowe lub garnizonowe sprzed 1939 roku m.in. oficerów lotnictwa, obuwie typu oficerskiego, trzewiki, pasy główne, manierki, wojskowy znak rozpoznawczy tzw. „nieśmiertelnik”, srebrny medalik, srebrny krzyżyk, fragmenty gazet w języku rosyjskim, portfele i portmonetki z monetami polskimi i radzieckimi, dwie monety złote, a nawet kilka scyzoryków.

 

24 wrzesień 1994

W ostatnim dniu pracy odnaleziono w Charkowie resztki mundurów, polski guzik wojskowy oraz męski zegarek na rękę z napisem, złożonym z grawerowanych inicjałów „KW”, nazwy „Słonim” z datą 26 X 1935.

 

7 listopad 1994.

Z przemówienia w Krakowie konsula generalnego FR – Borysa Szardakowa słuchacze dowiedzieli się o „utworzeniu przez Jozefa Piłsudskiego obozów koncentracyjnych dla jeńców rosyjskich, żołnierzy i oficerów Armii Czerwonej, w których zamordowano bez sądu 60.000  osób; z niektórych z nich Polacy robili sobie tarcze strzelnicze”.

1995

W wydanej w Rosji książce pt. „Katyńskij detektiw” autor tej pracy – Jurij Muchin po krytyce polskiego korpusu oficerskiego, który po 6 września 1939 roku nie chciał walczyć z Niemcami i uciekł na Wschód usprawiedliwia zbrodnie w roku 1940 słowami „Mnie tych Polaków żal, ale jako patriocie mnie wszystko jedno, kto tych złych idiotów rozstrzelał; Niemcy czy nasi. Polscy oficerowie w katyńskim lesie dostali w tył głowy niemiecką kulę. To nie jest sprawiedliwe. I sowiecka kula też jest dobra”.

 

11 czerwiec 1995

podczas uroczystości żałobnych w Miednoje k. Tweru wmurowano poświęcony przez Jana Pawła II kamień węgielny pod budowę cmentarza wojennego dla  pochowanych tutaj polskich  policjantów.

 

17 wrzesień 1995

Nazwy miejscowości, w których NKWD mordowało Polaków oraz nazwy pól bitewnych w Polsce Wschodniej przeczytać można na odsłoniętym tego dnia na ulicy Muranowskiej w Warszawie pomniku „Poległym i Pomordowanym na Wschodzie”.

 

8 listopad 1995.

W memorandum Niezależnego Komitetu Historycznego Badania Zbrodni Katyńskiej przypomniano m.in. o powtarzających się sygnałach o zgodzie strony polskiej na budowę w Charkowie wspólnego cmentarza ofiar stalinizmu. I zaakcentowano konieczność zdecydowanego  „opowiadania się za ideą polskich cmentarzy wojennych.”

 

11 listopad 1995

Prezydent RP na emigracji odznaczył pomnik katyński w Londynie Srebrnym Krzyżem Orderu Wojennego Virtuti Militari.