Portret: Pułkownik John Van Vliet w mundurze, lata pięćdziesiąte. źródło: oflag64altburgund.blogspot.com
Portret: Pułkownik John Van Vliet w mundurze, lata pięćdziesiąte. źródło: oflag64altburgund.blogspot.com
Pułkownik John Van Vliet w mundurze, lata pięćdziesiąte. Źródło: oflag64altburgund.blogspot.com

Podpułkownik John H. Van Vliet i sprawa jego zaginionego raportu

Pułkownik John H. Van Vliet (1914-2000), wtedy jeszcze w randze podpułkownika, był najwyższym stopniem oficerem amerykańskim, jakiego Niemcom udało się przywieźć w czerwcu 1943 roku do Katynia.

Van Vliet służył w Afryce Północnej i dostał się do niewoli niemieckiej podczas bitwy pod przełęczą Kasserine. Przez Włochy został skierowany do obozu jenieckiego w Rotenburgu nad Fuldą (Oflag IX A/Z), później przeniesiony do Oflagu 64 w Szubinie pod Bydgoszczą.

Gdy w kwietniu 1945 roku Niemcy opuścili obóz przed nacierającymi Rosjanami, Van Vliet ryzykując rewizję i możliwe aresztowanie przez Rosjan (posiadał zdjęcia, które Niemcy zrobili oficerom podczas wizyty w Katyniu) uciekł na rowerze w stronę najbliższych wojsk amerykańskich. Gdy udało mu się dostać przed oblicze gen. J. Lawtona Collinsa, z kilkoma przystankami po drodze został odesłany do Waszyngtonu.

W Waszyngtonie w siedzibie wywiadu wojskowego przygotował swój raport, znany jako „Raport Van Vlieta”, w którym jednoznacznie wskazywał na Sowietów jako sprawców zbrodni.  Raport niezwłocznie przedstawił gen. Claytonowi Bisselowi, szefowi wywiadu (G2). Gen. Bissel niezwłocznie utajnił raport nakazując Van Vlietowi milczenie na jego temat. Raport zaginął. Gen. Bissel był oskarżany o zniszczenie raportu oraz o celowe ukrycie dowodów sowieckiej zbrodni, ale nie przyznał się do tego. W zeznaniach przed Komitetem Maddena twierdził, że utajnił raport kierując się interesem Stanów Zjednoczonych, które potrzebowały pomocy Związku Radzieckiego w jak najszybszym zakończeniu wojny z Japonią.

W czasie wojny koreańskiej dowództwo amerykańskie zdało sobie sprawę ze znaczenia osoby Van Vlieta i wycofało go z frontu, aby przypadkiem nie dostał się w ręce komunistów. Od tej pory pełnił w wojsku funkcje logistyczne.

Po utworzeniu Komitetu Maddena i bezskutecznych poszukiwaniach jego raportu, odtworzył raport z pamięci i w kwietniu 1952 roku zeznawał przed Komitetem.

John H. Van Vliet zmarł w 2000 roku na Florydzie. W kwietniu 2015 roku został pośmiertnie odznaczony przez Prezydenta RP Oficerskim Krzyżem Zasługi Rzeczpospolitej Polskiej.

Portret: generał Clayton L. Bissel, szef wywiadu wojskowego USA, który nakazał utajnić raport Van Vlieta i w ten sposób ukryć dowody odpowiedzialności sowieckiej za Zbrodnię Katyńską
Generał Clayton L. Bissel, szef wywiadu wojskowego USA, który nakazał utajnić raport Van Vlieta i w ten sposób ukryć dowody odpowiedzialności sowieckiej za Zbrodnię Katyńską