Józef Mackiewicz

Na zdjęciu: redakcja wileńskiego dziennika "Słowo", w latach trzydziestych. Pięciu mężczyzn w garniturach stoi w rzędzie. W środku Józef Mackiewicz. Zdjęcie z domeny publicznej
Redakcja wileńskiego dziennika „Słowo” w latach trzydziestych. W środku Józef Mackiewicz. Zdjęcie z domeny publicznej

Józef Mackiewicz (1902-1985)  – pochodzący z Wilna pisarz, młodszy brat Stanisława Cata-Mackiewicza. W 1943 roku na zaproszenie władz niemieckich wraz międzynarodową delegacją pojechał do Katynia w czasie ekshumacji polskich oficerów. Tak powstała jego słynna relacja z Katynia „Widziałem na własne oczy” opublikowana po raz pierwszy w wileńskim Gońcu Codziennym 3 czerwca 1943 roku. Szerzej sprawę katyńską opisał w książce „Katyń. Zbrodnia bez sądu i kary” wydaną w różnych językach, m.in. po niemiecku i angielsku. Po wojnie wyjechał na Zachód, ostatecznie osiadł w Monachium. W Polsce był objęty cenzurą aż do 1989 roku. W PRL jego książki były popularne w drugim obiegu, drukowały je wydawnictwa podziemne.

Ferdynand Goetel 

Portret: Ferdynand_Goetel w 1936 roku, zdjęcie z domeny publicznej, Narodowe Archiwum Cyfrowe
Ferdynand Goetel w 1936 roku, zdjęcie z domeny publicznej, Narodowe Archiwum Cyfrowe

Ferdynand Goetel (1890-1960) – pisarz, publicysta, dziennikarz, autor jednego z najważniejszych raportów na temat Katynia. Przed wojną m.in. redaktor naczelny „Przeglądu Sportowego”, we wrześniu 1939 roku pisał przemówienia dla prezydenta Warszawy Stefana Starzyńskiego. Podobnie jak Mackiewicz, Goetel pojechał do Katynia na zaproszenie okupacyjnych władz niemieckich  podczas ekshumacji w 1943 roku. Po wojnie wyjechał do Londynu i pozostał w Wielkiej Brytanii. W Polsce był objęty cenzurą aż do 1989 roku. Jego szczątki sprowadzono do Polski i pochowano w Zakopanem. Rodzina Goetlów była blisko związana z polskimi górami. Brat pisarza, Walery Goetel był znanym geologiem, paleontologiem i badaczem Tatr. Jest patronem schroniska górskiego PTTK na hali Ornak.

Zarówno Józef Mackiewicz, jak i Ferdynand Goetel byli cennymi świadkami Komitetu Maddena. Ich przesłuchanie miało miejsce w Londynie w kwietniu 1952 roku. Wśród przesłuchanych wtedy Polaków byli też m.in.

  • gen. Tadeusz Bór-Komorowski,
  • generał Władysław Anders.