W niewoli NKWD

Jestem na terenie ZSRR, zupełnie zdrów...

 

Kpt. rez. Paweł BrusPoniedziałek 18.

O godzinie 7-mej rano rozbrojenie 700 ludzi (policjantów) – pod datą 18 września l939 pisze w notatniku por. rez. Paweł Brus. – Było widać płacz. Karabiny i browningi na jedna kupę składane. Kawaleria rosyjska przegalopowała przez podwórze. Następnie strzelanina z tanków i CKM, która trwała 2 godziny. Wiadomość od oficera rosyjskiego, że pójdziemy do niewoli.[...]

Środa, 21.

Około 1000 ludzi na podwórzu o chlebie i wodzie. Rejestracja, zapisywanie. Noc w kaplicy więziennej[...]

Piątek, 29.

Kozielszczyna za Dnieprem w Guberni Połtawa jesteśmy umieszczeni. Około 6000 ludzi. Policja pod namiotami, my w starym chlewie dla świń. Zimno bardzo. Godzinami trzeba w ogonku czekać na wodę [...]

Poniedziałek, 20 XI

Umożliwiono korespondencję, względnie ogłoszono przepis w tej sprawie. Albo kończy się tu nasz pobyt, albo się przedłuży.[...]

28 XI 1939 r.

Treść listu do domu :”Najdrożsi moi kochani. Jestem na terenie ZSRR i zupełnie zdrów.[...] Można niby do nas przysyłać paczki ubraniowe. Jeśli się da, to przyślij zwyczajne duże papucie, grube stare kalisony, starą pocerowaną koszulę i rękawiczki ciepłe, jednopaluchowe, żadnej żywności, bo tu dość chleba[..]

Paweł Brus


Autorem pamiętnika jest porucznik rezerwy Paweł Brus, w cywilu nauczyciel w Pruchnej na Śląsku Cieszyńskim. Jeńcem wojennym - podobnie jak ponad 200.000 żołnierzy i oficerów WP oraz funkcjonariuszy Policji Państwowej – został niemal natychmiast po sowieckiej agresji. Po krótkim pobycie w Kozielszczynie, trafia do Kozielska, jako jeden z 9000 przywiezionych tutaj szeregowych, podoficerów oraz oficerów WP. Równocześnie z kozielskim w ostatnich miesiącach l939 roku zapełniają się jeńcami obozy w Ostaszkowie i Starobielsku. W październiku - w cerkwi i barakach obozu starobielskiego - przebywa 4824 jeńców, w tym 2243 oficerów, m.in. z oddziałów broniących Lwowa w czasie kampanii wrześniowej. Do Ostaszkowa skierowano policjantów, żandarmów, funkcjonariuszy wywiadu, kontrwywiadu, pracowników sadownictwa i służby więziennej, oficerów Straży Granicznej, a także osadników wojskowych, niekiedy z rodzinami. 1 grudnia w dwóch ostaszkowskich podobozach mieszka 6000 osób, wśród nich 1400 policjantów z województwa śląskiego.

 

Gasili pragnienie śniegiem...

„W momencie przybycia jeńców wojennych obozy nie były przygotowane, ponieważ posiadane budynki pod względem swej pojemności nie odpowiadały liczbie przybyłych jeńców wojennych, natomiast budowa dodatkowych budynków ( baraków) z uwagi na krótkie terminy i brak na miejscu materiałów budowlanych w pierwszych dniach organizacji obozów nie była możliwa.

W rezultacie wraz z przybyciem jeńców wojennych w pomieszczeniach obozowych wystąpiło znaczne przeludnienie, ciasnota, jeńcy wojenni byli stłoczeni, w niektórych obozach budowano 3- i 4-piętrowe prycze.

W obozie putywelskim na powierzchni 20 metrów kwadratowych umieszczono po 40 osób. W obozie ostaszkowskim w ogóle nie było miejsca dla 728 osób.W obozach juchnowskim, kozielskim i orańskim część jeńców wojennych rozlokowano w budynkach niemieszkalnych: stajniach, chlewach i szopach.

W szeregu obozów jeńcy wojenni zostali rozlokowani w letnich pomieszczeniach. Ochłodzenie, które nastąpiło, gwałtownie pogorszyło warunki, w pomieszczeniach było zimno, brakowało pieców.

Jeńcy wojenni w obozie putywelskim wychodzili nocą z letnich baraków do ogrzewanych, mieszkający w tych ostatnich nie wpuszczali przybywających, w rezultacie czego między jeńcami wojennymi dochodziło do nieporozumień. Miał miejsce przypadek, że jeńcy wojenni przynieśli do baraku kocioł, rozpalili w nim ognisko, ustawili piec bez rury i w nim palili [...]

Z powodu nieprzystosowania obozów do tak dużej liczby osób, skierowanych do nich, prawie we wszystkich obozach nie wystarczyło wody nie tylko do mycia ale i do [przygotowania] wrzątku.

Jeńcy w kolejce po wodę w Kozielsku, rys. Stanisław Westwalewicz
Jeńcy w kolejce po wodę w Kozielsku, rys. Stanisław Westwalewicz

Brak wody szczególnie dał się odczuć w obozie orańskim, gdzie jeńcy wojenni gasili pragnienie śniegiem, a także w obozie putywelskim, w którym jeńcy wojenni oficerowie [ przez ] pierwsze dni przebywania w obozie nawet się nie myli[...] *

-----------------------

* Z raportu o stanie obozów NKWD dla jeńców wojennych, przygotowanego w Moskwie po 15 listopada 1939 r. (w) „KATYŃ. Jeńcy nie wypowiedzianej wojny”, Wydawnictwo „Trio”, Warszawa 1995.

 

 

 

Przeczytaj:

Czapski Józef, Wspomnienia starobielskie, Rzym l945.

Czapski Józef , Na nieludzkiej ziemi, Warszawa 1990.

Gruner - Żarnoch Ewa „Starobielsk w oczach ocalałych jeńców”, Szczecin 2001.

Jaczyński Stanisław (red. nauk.),  Obozy jenieckie NKWD IX - 1939 VIII - l941, Warszawa 1995.

Jankowski Stanisław M. Czterdziestu co godzinę, Warszawa 1992.

KATYŃ. Jeńcy nie wypowiedzianej wojny ,Warszawa 1995.

Stepek Jan E. (oprac.) Pamiętniki znalezione w Katyniu, Paryż 1990.

 

Do góry
Mapa serwisu